GESTAŞ Sustu, Bakanlık Açıkladı: Pilotaj Hatası!

GESTAŞ’a ait gemiler son 3 yıl içerisinde bilinen 15 kazaya karışırken; kamuoyunda yoğun eleştiriler olmasına rağmen kazalar ile ilgili olarak GESTAŞ yönetimi çoğunlukla “Bilinmeyen Nedenle” kimi zamanda hiçbir açıklama yapmadan geçiştirmeyi terci etti. 3 Nisan 2016 gecesi Çanakkale Boğazı’nda iki geminin çarpışması ise bu kazalar içerisinde en tehlikeli olanıydı. GESTAŞ Yönetimi 1,5 yıldır kazaya sebebi açıklamazken; Kazanın raporuna Aynalı Pazar Gazetesi ulaştı. Kazanın sebebi; Pilotaj Hatası!

3 Nisan 2016 günü Çanakkale Boğazı büyük bir faciayı ucuz atlatmıştı. İçerisinde yüzlerce yolcu ve araç ile Eceabat-Çanakkale seferini yapan GESTAŞ’a ait EZİNE isimli arabalı feribot, ESPERANZA adlı kuru yük gemisi ile çarpışmıştı. Büyük bir şans eseri kaza ucuz atlatılmış, kazada herhangi bir can kaybı yaşanmamıştı. Yaşanan çarpışma sonrası GESTAŞ’tan kazanın neden ve nasıl meydana geldiği ile ilgili olarak herhangi bir açıklama yapılmazken; Aynalı Pazar Gazetesi meydana gelen kazanın raporlarına ulaştı.   Aynalı Pazar Gazetesinin ulaştığı, Can kaybının büyük bir mucize eseri yaşanmadığı EZİNE-ESPERANZA gemilerinin kaza raporunda vahim tespitler yer alıyor. Kazanın Pilotaj hatasından kaynaklandı, gemi kaptanlarının Boğaz Trafiği ile ilgili tüm tüzüklere uymadıkları tespit edilmiş. Aynalı Pazar Gazetesinin Kaza Araştırma ve İnceleme Kurulu’ndan temin ettiği raporda EZİNE-ESPERANZA gemilerinin çarpışmasının nasıl gerçekleştiği, kaza öncesi ve sonrasında yapılan çalışma ve incelemeler ile kazanın sebeplerinin açıklandığı kısımlarda şu ifadeler yer alıyor.   KAZANIN MEYDANA GELİŞİ ESPERANZA gemisi Lübnan’ın Tripoli limanında kereste yükünü tahliye etmiş, Mısırın El Arish Limanında yakıt ikmali yapmış ve balastlı olarak 31.03.2016 günü saat 00.20’de Romanya’nın Köstence limanına doğru seferine başlamıştır. Çanakkale Boğazı’na kadar sorunsuz seyreden gemi 02.04.2016 günü saat 22.30’da Boğaz girişi yapmıştır.   EZİNE feribotu ise Eceabat-Çanakkale seferini yapmak üzere aldığı yolcu ve araçlarla birlikte Eceabat İskelesinden saat 00.04’de hareket etmiştir. 03.04.2016 günü saat 00.17’de Çanakkale Feribot İskelesi açıklarında, Çanakkale Boğazı trafik ayırım düzeninin kuzey yönlü trafik şeridinde ESPERANZA gemisi balbının EZİNE isimli geminin sancak bordasına temas etmesi suretiyle çatışmışlardır.   KAZAYA SEBEP OLAN NEDENLER Çatışma sonrası elde edilen verilere göre, EZİNE ve ESPERANZA gemilerinin çatışma öncesi rota ve hız değişikliği yapmadıkları gibi birbirlerine sesli veya ışıklı bir uyarıda bulunmadıkları tespit edilmiştir. Bu durum, çatışma öncesi her iki geminin de birbirlerini tespit edip etmedikleri, tespit etmişlerse tespit sonrası yaptıkları hangi davranışlarının kazaya neden olduğuna ilişkin sebeplerin araştırılmasına neden olmuştur.   EZİNE GEMİSİNİN KAPTANI ESPERANZAYI FARK ETMİŞ AMA.. EZİNE kaptanı ile yapılan görüşmede, ESPERANZA gemisini çatışmadan yaklaşık 6-7 dakika kadar önce fark ettiğini, sürekli gözle takip ettiğini, ESPERANZA gemisinin dönüş yerine geldiği için rotasını iskeleye alarak döneceğini ve kendisinin de bu şekilde ESPERANZA’nın pruvasından geçeceği düşüncesiyle çatışma öncesi hiçbir rota ve hız değişikliği yapmadığını ifade etmiştir.   GEÇİŞ ÜSTÜNLÜĞÜ YÖNETMELİKLERİNİN TAMAMINA UYULMAMIŞ! Denizde Çatışmayı Önleme Tüzüğünün 16ncı maddesi “Diğer bir tekneye yol vermekle yükümlü olan tekne iyice neta olmak üzere,  olanağı kadar erken ve belirgin manevra yapacaktır.”, Türk Boğazları Deniz Trafik Düzeni Tüzüğünün 42nci maddesi ‘‘...Ege'den Marmara’ya ve Marmara’dan Ege’ye seyreden gemilerin yollarından çıkacaklar ve bu gemilere çapariz vermeyeceklerdir. Ancak, çatışma olasılığı varsa, gemiler Uluslararası Denizde Çatışmayı Önleme Sözleşmesinin ilgili Hükümleri uyarınca gerekli önlemleri alacaklardır.’’, Çanakkale ve Gelibolu Liman Başkanlıkları Yerel Deniz Trafiği Rehberinin 24 üncü maddesi 4 üncü fıkrası ‘‘Trafik Ayırım Düzeni içerisinde dik açıya en yakın bir açıyla ve en kısa yoldan geçecekler, geçiş esnasında boğaz geçişi yapan gemilere çapariz vermeyeceklerdir.’’ ve 7 nci fıkrası ‘‘Zorunlu kalmadıkça Boğaz geçişi yapan gemilerin pruvalarından geçmeyecekler;  zorunluluk hallerinde ÇGTHM’ye bilgi vererek Boğaz geçişi yapan gemilerin pruvalarından en az 5 gomina açık mesafeden geçecekler...’’ hükümleri haiz olmasına rağmen EZİNE feribotunun ESPERANZA gemisini fark ettiği halde hız ve rotasında değişiklik yapmamış ve ESPERANZA gemisinin pruvasından geçmeye çalışmıştır.  Bu durum EZİNE feribotunun Denizde Çatışmayı Önleme Sözleşmesinin 16 maddesi, Türk Boğazları Deniz Trafik Düzeni Tüzüğünün 42.Maddesi ve Çanakkale ve Gelibolu Liman Başkanlıkları Yerel Deniz Trafiği Rehberinin 24 üncü maddesinin 4 üncü ve 7nci fıkrasında ifade edilen kurallara uygun davranmadığını göstermektedir. ESPERANZA GEMİSİNİN KAPTANI UYARIDA BULUNMAMIŞ! Diğer taraftan EZİNE kaptanı kaza sonrası vermiş olduğu kaptan raporunda çatışma anını ‘‘...Trafik seperasyon alanını emniyetli bir şekilde geçtikten sonra Çanakkale şamandıralara 20-25 metre kala gemi manevraya hazırlamak için kavramaları devreye alırken sancak taraftan hızlı bir şekilde üzerimize doğru çatışma rotasında yaklaşmakta olan ESPERANZA isimli gemiyi fark ettik bu süreye kadar ESPERANZA gemisinden tarafımıza VHF’ten herhangi bir sesli çağrı veya ışık (aldis) ile herhangi bir uyarı yapılmamıştır...’’ şeklinde ifade etmiştir.   GEÇİŞ YAPAN GEMİYİ TAKİP EDERKEN HASSASİYET GÖSTERİLMEMİŞ! Uzun yıllardır aynı hatta çalışan tecrübeli bir kaptanın yol vermesi gerektiğini bildiği halde çatışmadan sakınmak için hiçbir manevra yapmadan, diğer gemiden son ana kadar manevra yapmasını ya da sesli veya ışıklı bir uyarı vermesini beklemesi anlaşılamamıştır.  Bu duruma, kaptanın aynı hatta ve sürekli benzer manevrayı yapması nedeniyle harita ve radar marifetiyle konumu belirlemek yerine çevreden aldığı kerterizle trafik seperasyonu dışında olduğu algısına kapıldığı değerlendirilmektedir. Dolayısıyla kendisini trafik separayonu dışında gördüğü için manevra hazırlıklarına erken başladığı ve daha önce tespit ettiği ESPERANZA’yı takip ederken göstermesi gereken hassasiyeti göstermediği kıymetlendirilmektedir.   BOĞAZ’DAN GEÇİŞ ÜSTÜNLÜĞÜ ESPERANZA’DA AMA.. ESPERANZA kaptanı Çanakkale ve İstanbul Boğazlarından birçok defa geçtiğini,  bu geçişler esnasında Boğazlarda sefer yapan feribot ve yolcu motorlarının transit geçen gemilere çok fazla yaklaştıklarını ancak transit geçen gemilerin geçişlerini bekleyerek onların kıçlarından geçtiklerine şahit olduğundan EZİNE feribotunu uyarmadığını ve son ana kadar manevra yapmadığını belirtmiştir.   ÇARPIŞMAYI ÖNLEYECEK HAMLELER YAPILMAMIŞ! EZİNE gemisinin ise diğer feribot ve yolcu motorları gibi durmayıp yoluna devam edince yapacak çok fazla bir şeyinin olmadığını ifade etmesi meydana gelen kaza için makul bir gerekçe olarak sayılamaz. Nitekim yol hakkı tamamen kendisinin bile olsa Denizde Çatışmayı Önleme Tüzüğü 17(b)  (ii)kural gereği “.... Herhangi bir sebepten dolayı, sadece yol vermesi gereken teknenin yapacağı manevra ile çatışmanın önüne geçilemeyecek kadar kendisini yakın bulursa,  çatışmayı önlemeye yardımcı olacak en iyi hareketi yapacaktır.” ve 34 (d) kural gereği “...birini diğerinin niyetini ve hareketlerin anlayamaması veya çatışmayı önlemek üzere yeteri kadar harekete geçtiğinden tereddüde düşmesi halinde, tereddüde düşen tekne düdüğü ile derhal en azından beş kısa ve seri işaret verererek böyle bir tereddüt içinde olduğunu gösterecektir...’’hükmü gereği ESPERANZA gemisinin çatışmayı önleyecek hareketi yapması gerekirken hiçbir harekette bulunmamış veya EZİNE gemisini uyarmak için ses ve ışık işareti vermemiştir. Bu durum ESPERANZA gemisinin Denizde Çatışmayı Önleme Sözleşmesinin 17’nci maddesi (b) fıkrası (ii) bendi ve 34 üncü maddesi (d) fıkrasında ifade edilen kurallara uygun davranmadığını göstermektedir. KAZA GÜNÜ KAPTAN 13 SAAT ÇALIŞMIŞ! EZİNE-ESPERANZA kazasında ise EZİNE kaptanının çatışma sırasında uyuduğuna ilişkin elimizde bir delil olmadığı için yorgunluğun kazaya neden olan kök sebep olduğundan bahsetmek güçtür. Ancak EZİNE kaptanının İstanbul’da ikamet ediyor olması ve sabah vardiyasını almak maksadıyla gece yarısı evinden çıkıp otobüs terminaline gelmesi, akabinde 4-4,5 saatlik bir otobüs yolculuğu ile sabah 06.00 sularında Çanakkale’ye ulaşması, yolculuk esnasında otobüste uyumuş olması göz önüne alınsa bile rahatsız,  sarsıntılı bir ortam olan otobüste tam bir dinlenmenin sağlanamayacağı değerlendirilmektedir.   KAPTAN’IN YORGUN OLABİLECEĞİ DEĞERLENDİRİLİYOR EZİNE Kaptanı bu halde iken sabah 07.00’de vardiyasını alarak sefere başlamış ve saat 10.30’a kadar sefer yapmıştır.  Bu süre içerisinde dinlenme imkânı olmamıştır.  Saat 10.30’dan 15.00’daki sefere kadar dinlenebileceği 4 saat30 dakikalık bir zaman dilimi doğmuştur. Saat 15.00’da tekrar sefere başlamış, gece kazanın meydana geldiği saate kadar dinlenmeden devamlı çalışmıştır. Dolayısıyla gemi kaptanının kazanın meydana geldiği saat itibariyle 17 saatten uzun bir süre içerisinde ancak 4 saat 30 dakikalık dinlenme yapabilmiş olduğu, buna karşılık iki periyotta toplam 12 saat 47 dakika çalışmak zorunda kaldığı görülmektedir. Her ne kadar gemi kaptanının yorgun olduğuna ilişkin elimizde sübjektif bir delil olmasa da yukarıda bahsedilen çalışma süresi göz önüne alındığında kaptanın muhtemelen yorgunluğun getirdiği dalgınlık ve dikkatsizlikten muzdarip olduğu bu yüzden çatışma öncesinde yanlış değerlendirmelerde bulunmuş olabileceği değerlendirilmektedir.   EZİNE gemisinin Gemiadamı Donatımında Asgari Emniyet Belgesi gereğince belirlenen sayıda gemici ile donatılmış olsa da neredeyse 24 saat esasına göre çalışan bir gemide işlerin daha emniyetli bir şekilde yürütülebilmesi 2 gemicinin yeterli olmadığı, EZİNE gemisinde çatışma talimlerinin istenilen standartlarda yapılmadığı, tespit edilmiştir.   KAİK’DEN GESTAŞ YÖNETİMİNE TAVSİYELER: “TÜM ÇALIŞMA SÜRELERİNİ AZALTIN!” GESTAŞ AŞ’nin Filosunda çalışan kaptan ve zabitlere Denizde Çatışmayı Önleme Tüzüğü,  Türk Boğazları Deniz Trafik Düzeni Tüzüğünün ve Çanakkale ve Gelibolu Liman Başkanlıkları Yerel Deniz Trafiği Rehberinin anlaşılması ve gemilerde uygulanması konusunda tazeleme eğitimi verilmesi, Özellikle Çanakkale-Eceabat hattında çalışan feribotlar için üçlü vardiya düzeni de dâhil olmak üzere tüm personelin çalışma sürelerini azaltacak,  dinlenme sürelerini arttıracak bir çalışma düzeninin kurulması, EZİNE gemisinde özellikle çatışma talimi olmak üzere tüm periyodik talimlerin Maksimum titizlikle yapılmasının sağlanması, İşletmesi altında bulunan gemilere çatışma tehlikesini önceden saptamak üzere radar cihazından gerekli şekilde faydalanılmasına yönelik talimat yayımlaması tavsiye olunur!