Çanakkale'de 28 Yılda 54 Kilometrekare Alan İmara Açıldı

1990 ile 2018 yılları arasında Çanakkale genelindeki yapay alanlar yüzde 41,3 oranında büyürken, veriler kentleşmenin ve insan müdahalesinin ulaştığı boyutu gözler önüne seriyor. Merkez nüfusu 18 yılda yüzde 80 artarken, adalar ve kıyı ilçelerindeki turizm, ikinci konut ve sanayi yatırımları arazi kullanımındaki dönüşümün başlıca unsurları arasında yer alıyor.

Çanakkale’nin son yıllarda yaşadığı hızlı yapılaşmanın boyutu uydu verilerine yansıdı. 1990 yılında il genelinde 13 bin 180 hektar olan yapay alanların büyüklüğü, 2018 yılında 18 bin 623 hektara ulaştı. Böylece Çanakkale’nin yapay alanları 28 yılda yüzde 41,3 büyürken, yaklaşık 5 bin 443 hektar, yani 54 kilometrekarelik yeni alan insan eliyle dönüştü. Veriler, Çanakkale’nin yalnızca nüfusunun değil, kentleşmiş ve insan müdahalesine uğramış yüzeylerinin de hızla genişlediğini ortaya koyuyor.   12 YILDA 1.042 HEKTARLIK YENİ ALAN Değişimin yakın dönemdeki seyri de dikkat çekici. 2006–2018 döneminde Çanakkale genelindeki yapay alanlara 1.042 hektar daha eklendi. Ancak bu büyümenin tamamını konutlaşma ya da “betonlaşma” olarak değerlendirmek doğru değil. Yapay alan kavramı; yerleşim alanlarının yanı sıra sanayi bölgeleri, ulaşım altyapıları ve benzeri insan yapımı yüzeyleri de kapsıyor. Bu nedenle asıl soru, Çanakkale’de yapay alanların ne kadar arttığından çok, nerede ve hangi amaçla arttığı.   NÜFUS ARTIŞININ MERKEZİ: ÇANAKKALE MERKEZ Yapılaşma baskısının önemli göstergelerinden biri de nüfus değişimi. Çanakkale’nin nüfusu 2007 yılında 476 bin 128 iken, 2025 yılında 573 bin 976’ya yükseldi. İl genelindeki nüfus artışı yaklaşık yüzde 21 seviyesinde gerçekleşirken ilçeler arasında çok büyük farklılıklar ortaya çıktı. En çarpıcı değişim Çanakkale Merkez’de yaşandı. Merkez ilçenin nüfusu 2007’de 115 bin 775 iken 2025 yılında 208 bin 613’e ulaştı. Böylece Merkez’in nüfusu 18 yılda yaklaşık yüzde 80 arttı. Bu büyümeyle birlikte konut alanları genişledi; üniversite ve kamu yatırımları arttı, Çanakkale kent merkezi Kepez yönünde büyürken Dardanos–Güzelyalı aksında da yapılaşma baskısı belirginleşti.   ADALARDA NÜFUS ARTIŞI DİKKAT ÇEKİYOR Nüfus artışının dikkat çektiği diğer bölgeler ise adalar oldu. 2007–2025 döneminde Bozcaada’nın nüfusu yaklaşık yüzde 49, Gökçeada’nın nüfusu ise yaklaşık yüzde 31 arttı. Aynı dönemde Biga’da yaklaşık yüzde 19, Ayvacık’ta yüzde 17 ve Lâpseki’de yüzde 13’lük artış yaşandı. Buna karşılık Çan, Bayramiç, Yenice, Ezine, Gelibolu ve Eceabat’ın bazılarında nüfus geriledi. Bu tablo önemli bir soruyu da beraberinde getiriyor: Nüfusu azalan ilçelerde yapay alanlar büyümeye devam etti mi? Eğer nüfus kaybeden bölgelerde yapılaşmış alan miktarı artıyorsa, Çanakkale’deki arazi dönüşümünü yalnızca nüfus artışıyla açıklamak mümkün olmayacak.   HER İLÇENİN HİKÂYESİ FARKLI Çanakkale’nin 12 ilçesindeki yapılaşma baskısı aynı nedenlerden kaynaklanmıyor. Merkez’de konut, üniversite, kamu yatırımları ve Kepez yönündeki kentsel genişleme öne çıkarken; Ayvacık’ta Küçükkuyu–Assos kıyı hattındaki turizm, ikinci konut ve konaklama yatırımları dikkat çekiyor. Bozcaada ve Gökçeada’da sınırlı ada yüzölçümü nedeniyle turizm ve ikinci konut kaynaklı yapılaşmanın etkisi çok daha hassas bir nitelik taşıyor. Lâpseki’de 1915 Çanakkale Köprüsü ve yeni ulaşım bağlantıları çevresindeki gelişme baskısı öne çıkarken, Biga’da sanayi, enerji, liman yatırımları ve konut alanları arazi kullanımındaki dönüşümün başlıca unsurları arasında bulunuyor. Çan’da sanayi ve enerji tesisleri; Gelibolu’da kıyı yerleşimleri, ikinci konut ve turizm; Ezine’de tarım alanları, Geyikli kıyıları, ikinci konut ve sanayi yatırımları farklı baskı unsurları oluşturuyor. Eceabat ise Tarihi Gelibolu Yarımadası’nın taşıdığı tarihî, doğal ve kültürel değerler nedeniyle yapılaşma açısından Çanakkale’nin en hassas bölgelerinden biri konumunda.   54 KİLOMETREKARE NEREYE GİTTİ? Ortaya çıkan tablo Çanakkale açısından yeni ve kritik bir soruyu gündeme getiriyor: 1990’dan 2018’e kadar ortaya çıkan 54 kilometrekarelik yeni yapay alan hangi ilçelerde oluştu? Daha da önemlisi; bu alanların ne kadarı konuta, ne kadarı sanayiye, enerji tesislerine, turizme ve ulaşım altyapısına dönüştü? Çünkü uydu verilerinin ortaya koyduğu ilk büyük sonuç açık: Çanakkale’nin yapay alanları 28 yılda yüzde 41,3 büyüdü. Şimdi yanıtlanması gereken soru ise bu büyümenin Çanakkale’nin tarım arazilerinden, kıyılarından, ormanlarından ve doğal alanlarından ne götürdüğü. Çanakkale’nin son 30 yıllık değişiminin gerçek bilançosu da bu sorunun yanıtında yatıyor