“Yeşil Vatan” İngiliz Tekele Feda

Çanakkale’de özelleştirmeyle arıza sayısı 3’e, yangın sayısı 10 katına çıktı. Şirketin raporlarına göre trafoların yüzde 87’sinin bakım ve onarımı da yapılmadı.

Günlerdir orman yangınlarıyla kavruluyor Çanakkale. Sadece 10-11 Ağustos tarihlerinde 8 yangın çıktı. Yangınlarda yüzlerce hektarlık alan, sayısı belirsiz hayvan, evler ve araçlar yandı. Orman yangını sebebiyle 2 bin 220 kişi tahliye edildi. İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya’nın açıklamasına göre 1 Mayıs 2025 tarihinden itibaren Çanakkale’de 115 orman yangını çıktı, 106’sı seviye 1, 4’ü seviye 2, 5’i ise seviye 3 olarak tespit edildi. Güzelyalı’nın büyük kısmının yandığı yangın seviye 3 olarak tespit edildi. 139 kişi yangınlardan etkilenerek hastaneye kaldırıldı, 4’ünün ise tedavisi sürüyor.   YANGINLAR 10 SENDE 10 KAT ARTTI Basına yansıyan ifadelere göre, hafta sonu başlayan yangının elektrik teline kuş çarpmasından kaynaklandığı öne sürülüyor. Son 10 yılda Çanakkale, orman yangınlarında en geniş alanın yandığı 8’inci il oldu. 10 yılda 8 bin 242 hektar alan orman yangınlarında zarar gördü. Çanakkale’de 2023’ün temmuz ayında 550 hektar alanın yandığı yangın, yine 2023 Ağustos’ta çıkan yangın, Eylül 2023’te çıkan yangın, 2024 Ağustos’ta 700 hektarlık ormanlık alanın yandığı yangın ve 5 Haziran günü çıkan yangın da elektrik direğinden ya da trafodan kaynaklandı.   TEMA Vakfı’nın verilerine göre 2015-2019 arasında Çanakkale’de sırasıyla 17, 48, 40, 50 ve 74 oldu. 2025’te ise yalnızca 1 Mayıs-13 Ağustos tarihleri arasında 115 yangın çıktı. Tüm Türkiye’de olduğu gibi Çanakkale’de de yangın sayısında ve yanan alan miktarındaki artışın en önemli nedenlerden biri enerji kaynakları ve elektrik dağıtımının özelleştirilmesi. Son 10 senede çıkan yangınların yüzde 25.6’sı enerji başlığının da dahil olduğu ‘kaza’ nedeniyle çıkıyor.   LİMAK’TAN İNGİLİZ TEKELE DEVREDİLDİ Çanakkale’nin elektrik dağıtımını Uludağ Elektrik Dağıtım AŞ (UEDAŞ) isimli şirket yapıyor. Uludağ Elektrik Dağıtım AŞ, 1 Eylül 2010’da özelleştirilmesi tamamlanarak elektrik dağıtımına başladı. UEDAŞ 35 bin 501 kilometrekarelik alanda Bursa, Balıkesir, Çanakkale ve Yalova’da elektrik dağıtıyor. Senelerce iktidara yakın Limak Holding’in işlettiği UEDAŞ, 1 Nisan 2022’de hisse devir işlemleri tamamlanarak İngiltere merkezli enerji devi Actis’e geçti. 2022’den bu yana Bursa (iki hafta önce Bursa’da da açılacak madenle ilişkilendirirken bir yangın çıkmıştı), Çanakkale, Balıkesir ve Yalova’nın elektrik dağıtımını Actis yapıyor. Actis; yalnızca İngiltere ve Türkiye’de değil, özellikle Hindistan, Latin Amerika, Güneydoğu Asya, Ortadoğu, Orta ve Doğu Avrupa, Afrika ve Çin gibi ülkelerde büyük enerji yatırımları yapıyor.   ARIZA SAYISI ÜÇE KATLADI Actis’in elektrik dağıtımı yaptığı bölgede 2013’te tüketici sayısı 2 milyon 728 bin 207 iken 2023’te tüketici sayısı 3 milyon 51 bin 540’a çıktı. Uludağ Enerji’nin faaliyet raporlarına göre 2015-2023 seneleri arasında arıza sayısı katlandı. Orta gerilim arıza sayısı 2015’te 9 bin 545’ken 2023’te 35 bin 224 oldu. 2020-2023 yılları arasında çıkan OG arıza sayısı sırasıyla şöyle oldu: 20 bin 897, 21 bin 351, 17 bin 313, 35 bin 224. En çok arızanın çıktığı aylar ise haziran, temmuz ve ağustos, yani en sık orman yangınlarına rastlanan aylar oldu. Aynı seneler arasında alçak gerilim arıza sayısında da artış gözlemlendi. 2015’te 27 bin 572 AG arıza çıkarken, 2023’te bu sayı 38 bin 260 oldu. 2019-2020 seneleri arasında AG arıza sayıları ise sırasıyla şöyle: 27 bin 522, 32 bin 870, 30 bin 129, 38 bin 260.   BAKIM DA YOK ONARIM DA 2023 itibarıyla UEDAŞ’ın işletmesinde olan 29 bin 296 trafo var, elektrik iletim hatlarının uzunluğu ise 54 bin 830 kilometre. Ancak şirketin faaliyet raporlarında yer alan bilgilere göre, bakım-onarım uygulamaları trafo ve hat uzunluğuyla kıyaslandığında devede kulak kalıyor.   Özellikle yangınların, kısa devrelerin ve kıvılcımların engellenmesiyle doğrudan ilintili kimi başlıklarda bakım ve onarımların yetersizliği görülüyor: 2022’de yalnızca 2.7 kilometrede (toplam hat uzunluğunun yüzde 0.004’ü) Al iletken yenileme yapıldı, 2023’te ise hiç yapılmadı. Özellikle bakım ve tamir işlerinde işçi güvenliği açısından oldukça önemli olan ayırıcı bakımında da durum benzer. 2016’da hiç ayırıcı bakımı yapılmadı, 2017’de sadece 2 adette yapıldı. Yine elektrik hatlarında kıvılcım vs. çıkması ile doğrudan ilintili başlıklardan iletken izolasyon kaplama ise 2016 ve 2023’te hiç yapılmadı. Benzer şekilde buşing ve VHD izolasyon kaplama 2016, 2021 ve 2022 yıllarında hiç yapılmadı, 2023’te 16 adet yapıldı. Elektrik tellerine temas eden dalların budanmasını içeren ağaç kesimi 2016’da hiç yapılmadı. Trafo bakımı ve değişiminde de durum fecaat. 2017’de yalnızca 1 adet trafonun bakımı yapıldı. 2022’de 6 bin 21 trafonun bakımı yapılırken 2023’te bu sayı 4 bin 35’e düştü. Bu da trafoların yüzde 87’sinin bakım ve onarımının yapılmadığı anlamına geliyor.   FON VE KREDİ VAR, BAKIMA PARA YOK 2021-2024 seneleri arasında hiç vergi ödemeyen UEDAŞ, 2023’te bakım ve onarım işleri için 486 milyon 968 bin 693 TL bütçe ayırdı. Ancak Actis, sık sık çeşitli uluslararası kuruluşlardan kredi ve fon alıyor. Örneğin 2021’de “Gökçeada Enerjin Yeter” isimli bir ‘yeşil dönüşüm projesi’ için UEDAŞ’a 603 bin avro (güncel değeri ile 28 milyon 810 bin 574 TL) tahsis edildi. Actis, geçtiğimiz Mayıs ayında “Actis Uzun Ömürlü Altyapı Fonu” için 1.7 milyar dolar topladığını duyurdu. Ayrıca elektrik iletim hatları ve trafolar için de sık sık kamulaştırma kararları çıkarılıyor. Örneğin şirketin açıkladığına göre 2021’de ormanlık sahaya denk gelen toplam 24 adet proje için izin başvurusu yaptı, 46 proje için 170 km enerji nakil hattı ve 19 trafo yeri için kamulaştırma kararı aldı.