Ortan; "Yapacağınız Yatırımın Yarısını Karşılıksız Veriyoruz"

"Babanızın oğlu bile yapacağınız yatırımın yüzde 50'ini karşılıksız olarak çıkartıp size vermez" diyen Çanakkale tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu(TKDK) İl Koordinatörü Ümit Ortan; "Vatandaşlarımın bugüne kadar akıllarında olan ya da ben bu işi yapmalıyım dedikleri projeleri hakkında muhakkak bizimle iletişime geçsinler. Gelsinler bir çayımızı içsinler; düşüncelerinin değişeceğine inanıyoruz. Bu fırsat gerçekten de bulunmayacak bir fırsat" diyerek proje sahiplerini davet ediyor.

Tarım Bakanlığında 22 yıldır görev yapan Çanakkale Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu (TKDK) İl Koordinatörü Ümit Ortan, koordinatörlük görevi öncesinde 5 yıl boyunca Biga ilçe Tarım Müdürlüğü görevini başarıyla sürdürdü. Evli ve iki çocuk babası olan İl Koordinatörü Ümit Oran aynı zamanda Çanakkaleli bir isim olarak başında bulunduğu kurumdan Çanakkaleli vatandaşların daha fazla faydalanması için kurum personeli ile canla başla çalışmaya devam ediyor. İl Koordinatörü Ümit Oran sorularımıza verdiği yanıtlarla; TKDK’nın faaliyetlerinden hibe desteklerinin ayrıntılarına kadar birçok konuda detaylı açıklamalarda bulundu.   Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu (TKDK) hakkında biz bilgi verebilir misiniz? Hangi amaçla kuruldu? Ülkemiz Avrupa Birliği (AB) ile olan adaylık süresi boyunca sektörel olarak birçok ortak çalışma yürütüyor. Bu çalışmalar kapsamında AB yardımları kredi şeklinde fonlayarak yapıyordu. Özellikle aday ve potansiyel aday ülkelere. 2000’li yılların başında ise bu yöntem değişti; İPARD adı verilen özellikle kırsal ve tarımsal alanlarda kalkınmayı sağlamak amacıyla Türkiye’de Tarım ve Kırsal Kalkınmayı destekleme programı hazırlandı. 2007 yılında kurumumuzun kurulum çalışmaları başlatıldı, akreditasyon işlemleri tamamlandı. 2011 yılından sonra ilk olarak 20 ilde şu an ise Çanakkale dâhil 42 ilde kurumumuz çalışmalarını yürütüyor. Amaç burada AB fonlarını kırsal kalkınma programları çerçevesinde hibeleri kullandırmaktır.   TKDK Çanakkale’de ne zaman faaliyete başladı? Hibelerin kaynağı nedir? 2012 yılının Şubat ayında şahsımın atanması ile birlikte, burada özellikle bina arayışı, Nisan ayında personelin gelmesiyle devam etti. 2013 yılı Mart ayında akreditasyonumuz sürdü. Bu süreç içerisinde hem ulusal hem de AB komisyonu bazında denetimler yapıldı. Yetkilendirilmemiz ile birlikte 2013 Mart ayı itibariyle de proje kabulüne başladık. Daha önce kurumumuz 8 proje çağrı dönemi gerçekleştirmişti; Çanakkale olarak biz 9’ncu çağrı dönemine yetişmiş olduk. Son dört çağrı döneminde il olarak bizde proje kabulü gerçekleştirdik. Hibelerin kaynağı ise AB’nin İPARD programıdır. Aday ve potansiyel aday ülkelere verilen Tarım ve Kırsal kalkınmayı desteklemek ve AB ülkeleri seviyelerine çıkartmak için her yıl AB komisyonlarınca belirlenen bir fondur. Belirlenen bazı kriterler var; bu kriterler içerisinde uygun olanlara bu hibeler kullandırılıyor. Tabi bu fonların içerisinde ülkemizin de yüzde 25 gibi bir oranda katkısı var. TKDK olarak hangi sektörlere destek veriliyor? Üç ana başlık altında sektörel destek veriyoruz; bunlardan ilki Tarımsal işletmelerin topluluk standartlarına yükseltilmesidir. Bunun içerisinde özellikle Süt ve Et üretimleri geliyor. Süt üretiminde küçük ve büyükbaş hayvancılık desteklenme kapsamında iken; aynı zamanda et üretiminde de kırmızı et ve kanatlı et üretimlerini destekliyoruz. Diğer bir sektör Tarım ve Balıkçılık ürünlerinin işlenmesi, pazarlanması aynı zamanda modernizasyonu amaçlayan projeleri destekliyoruz. Topluluk standartlarına ulaştırmayı amaçlıyoruz var olan işletmeleri.   Burada dört ara başlık daha var; Süt ve süt ürünlerinin işlenmesi ve pazarlanması. Bunun içerisinde süt işleme tesisleri hem de süt toplama merkezlerini destekliyoruz. Bunların inşaatı, makine ve ekipmanlarının alımının desteklenmesi. Et ürünlerinin işlenmesi ve pazarlanması, Sebze-meyvelerin işlenmesi ve pazarlanması; son olarak da su ürünlerinin işlenmesi ve pazarlanması var. Dolayısıyla şunu söyleyebilirim; tarımsal ve hayvansal üretimde var olan tüm kaynakları destekliyoruz. Özellikle de ürün kayıplarını önleyici; soğuk hava depoları gibi, süt toplama merkezleri gibi, pazarlara gönderilen ürünlerin nitelik ve kalite kazanmasına katkısı olacak projeler diyebiliriz.   Son olarak da Kırsal Ekonomik Faaliyetlerin Çeşitlendirilmesi ve Geliştirilmesi başlığı altında; kırsal deyince akla daha çok tarım ve hayvancılık gelir ama burada daha çok kırsal alanlarda yaşayan vatandaşların gelişimi ve ekonomilerini iyileştirebilmek için alternatif projeler yer alıyor. Örneğin; arıcılık faaliyetleri, tıbbi aromatik bitkilerin yetiştirilmesi ve bunların işlenmesi ve paketlenmesi. Bizler ayrıca tarla ve bahçe bitkilerinin üretilmesini yetiştirilmesini, böylece üreticilerin farklı ürünler yetiştirerek kendilerine bir katma değer yaratmalarını amaçlıyoruz.   Yerel ürünler ve mikro işletmelerin geliştirilmesi gibi başlıklarda var. Bu özellikle yöremiz için önemli bir sektör. Neden derseniz; Ezine Peyniri, Bayramiç Tahin Helvası, adalarımızın üzümleri gibi yerel çok önemli zenginliklerimiz var. Bu yerel ve yöresel ürünlerin işlenmesini ve pazarlanmasını destekliyoruz. Burada çok önemli bir alan daha var; oda Kırsal Turizm’in geliştirilmesi. 25 odaya kadar konaklama tesislerinin projelerini, yeme-içe tesisleri, pastane, fırınlar, halı saha, tenis kortu, paintboll tesisleri, yürüyüş parkurları, At biniciliği tesisleri gibi turizm için sayabileceğimiz birçok iş alanını bu başlık altında destekleniyor. Alt başlıklardan bir tanesi de Kültür Balıkçılığının desteklenmesi var. Burada da Kurbağadan Alabalığa kadar üretim, paketleme ve pazarlanmasına kadar bütün projeleri destekliyoruz.   Çanakkale’de özellikle hangi projeler daha çok hazırlanıyor? Çanakkale de şu anda yoğun olarak özellikle son iki proje çağrı döneminde Beyaz et üretimi, yani kanatlı et üretimi konusunda birçok proje başvurusu oldu. Bunun yanı sıra Çiftçilik Faaliyetlerinin Geliştirilmesi kapsamında, Tıbbi Aromatik Bitki Yetiştiriciliği, Arıcılık konularında proje hazırlayan 170 kişi vardı. Bu projelerden 155 tanesini destekledik; bu projelerin kapsamında özellikle traktör ve makine ekipman alımı vardı. Kimler TKDK’ya proje başvurusu yapabilir? Bir engel veya kısıtlama var mı? Proje başvurusu yapacak vatandaşların 65 yaşını aşmamış olması gerekiyor. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı veya başka ülke vatandaşı olmanızın bir önemi yok. Bize müracaat edecek proje sahiplerinin yatırımlarını mutlaka Çanakkale’de yapıyor olmaları gerekiyor. Kırsal alan tanımımız var; il merkezi mücavir alanı dışında olmak, nüfusu 20 bini aşmamış her ilçe kırsal alan tanımına giriyor. Nüfusu 20 bini aşmış ilçeler merkezlerinde olan projeleri destekleyemiyoruz. Bunların dışında yapacağınız üretim ile ilgili deneyim sahibi olmanız veya deneyim sahibi birini istihdam etmeniz gerekiyor.   Ne tür harcamalar TKDK tarafından destekleniyor? Canlı hayvan alımına hiçbir şekilde destek vermiyoruz. Sadece yapım/inşaat harcamaları, makine ve ekipman alımları, danışmanlık hizmetleri ki burada profesyonel kişi veya uzmanlardan danışmanlık hizmeti alabilirsiniz. Bu hizmetinde yine biz ödediğiniz paranın yüzde 50’sini biz hibe olarak ödüyoruz. Bir de işin görünürlük kısmı var; AB ile işbirliği yaptığımız için görünürlük dediğimiz bir tabela. Muhakkak proje alanı içerisinde böyle bir tabela yapılmasını istiyoruz.   Çanakkale’de kabul ettiğiniz projelerin toplam bütçesi ne kadar? Çanakkale de şuana kadar 175 proje sahibi ile sözleşme imzalamış bulunuyoruz. Bunun dışında bugün güzel bir haber daha aldık; 13 projemiz daha vardı merkeze gönderdiğimiz, bunların 12 tanesi uygun bulunmuş. Kısa bir süre içerisinde 12 proje sahibi ile daha sözleşme imzalayacağız. Toplamda desteklenmiş, desteklenmeyi bekleyen veya desteklemelerin bir kısmını almış 187 projemiz var. 175 projenin toplam bütçesi ise 38 milyon 182 bin TL, bunun toplam desteklenme tutarı ise 17 milyon 300 bin TL. Şuana kadar; Yenice de bir süt işleme tesisinin bizden alacağı desteğin yarısını, Ayvacık’ta keçi çiftliğinin tüm destekleme tutarını ödedik. Bunların yanı sıra hem Gökçeada’da bir süt işleme tesisinin hem de Biga’da bir süt işleme tesisinin makine alımlarını destekledik. Toplamda 5 milyon 250 Bin TL gibi bir desteklemeyi gerçekleştirdik. Hibe ödemeleri nasıl yapılıyor? Avans ödemesi gerçekleştiriliyor mu? Ödemelerimiz iki şekilde yapılıyor; ödemelerde 2 ya da 3 taksit yapıyoruz. Bu taksitlendirme yapılan yatırımın uygun harcanmasına bağlı. 250 Bin Avro ve 600 Bin TL’ye kadar olan projeleri tek taksitte, bunların üzerinde ise 2 veya 3 taksit yapabiliyoruz. Bu taksitlendirmeyi şöyle de yapabiliyoruz, proje sahibi yatırımını gerçekleştiriyor gelip ödeme paketini bize sunuyor bizde yarısını ödüyoruz. Makine ve ekipman alımı 2’nci taksit olarak alabiliyor. Bu şekilde aslında bir ön finansman veya taksit sayısını artırma şeklinde bizimde komisyona tekliflerimiz oldu ama bu kabul edilmedi. 2015 yılında ikinci bir program uygulanacağı konuşuluyor, belki o programda böyle bir ön avans söz konusu olabilir. Bankalarla yaptığımız protokoller çerçevesinde Tarım Kredisi ile olsun bu sorunu aşmaya çalışıyoruz.   Yılda kaç defa proje kabulü gerçekleştiriliyor? Yılda ortalama üç proje kabulü gerçekleştirdik. Bunda bir sınır yok. Bu birazda iş yüküne bağlı bir süreç; mesela 11’nci çağrı döneminde Türkiye çapında 5000 proje başvurusu yapıldı. Projeler Ankara merkezde değerlendirildiği için ister istemez orada da bir iş yükü oluşuyor. Bu da beklemelere sebep oluyor. Biz en az yılda iki defa proje kabulü gerçekleştiriyoruz.   Proje hazırlama ve kabulü aşamasında vatandaşların büyük sıkıntıları oluyor. TKDK’ya proje hazırlamak zor mu? Proje hazırlamak gerçekten de kolay bir iş değil. Neden değil derseniz; diyelim ki bir süt işleme tesisi yapacaksınız, sizin burada yapabileceğiniz tek bir şey var o da konsepti anlatmaktır. Süt buradan girer, şu işlemleri görür şeklinde senaryo hazırlayabiliriniz belki ama bunların yanında teknik ve mimari çizimler var. Aynı zamanda mühendislik ve mimari çizimlerle sizin senaryonuzun örtüşmesi gerekiyor. O yüzden danışmanlık firmalarından veya uzman kişilerden hizmet almanın faydaları var. İlla gidip danışmanlık hizmeti alın demiyorum ama ilk kez bir işi yapıyorsanız mutlaka uzman kişilerden yararlanmanız projenizin kabulü açısından avantaj olacaktır. Bizim kurumsal olarak hem iletişim uzmanımız var, hem de uzmanlarımız aracılığı ile biz proje sahiplerine yardımcı oluyoruz. TKDK’ya proje kabul ettirmek o kadar da zor değil, önemli olan burada doğru iletişimi kurabilmekte. Proje seçimlerini nasıl yapıyorsunuz? Proje değerlendirme sürecinden bahsedebilir misiniz? İlk önce istenen belge ve bazı evraklar var, bunları inceliyoruz. Ardından projenin teknik konularını inceliyoruz; mimar ve mühendislerin hataları var mı, kullanılacak malzemeleri inceliyoruz. Malzemelerde pazarlık yapılabilir mi, doğru fiyatlandırma yapılmış mı gibi incelemeleri gerçekleştiriyoruz. Burada iş planı da çok önemli; gerçekten sürdürülebilinir bir işletme olacak mı, olmayacak mı özellikle mali yönden buna bakıyoruz. Bu üç kriteri geçerse projede zaten sıkıntı yaşanmıyor. Seçim kriterleri için ayrıca bir değerlendirme yapılıyor; her sektörün veya katılımcı için puanlanan kısımlar var. Örneğin; proje sahibinin kadın olması, projenin dağlık alanda olması gibi etkenler projeye artı puanlar kazandırıyor. Organik tarım yapılacaksa artı puanlar veriliyor. Özellikle mali sürdürülebilirlik konusunda tam puan alınabilirse o projenin geçmeme ihtimali yok diyebilirim.   Aynı kişi birden fazla proje ile başvuru yapılabilir mi? Aynı çağrı dönemi içerisinde birden fazla proje ile başvuru yapamıyorsunuz. Destek almış projenizi bitirirseniz bize dört defa daha gelip destek alabilirsiniz. Tabi ki hepsi farklı dönemlerde olmak kaydıyla.   13’ncü dönem proje kabul dönemi ne zaman başlayacak? Başvuru yapacak vatandaşlar hazırlıklarına ne zaman başlamalılar? 13.Çağrı dönemi bu yılın sonunda; belki Ekim 15’den sonra çağrı ilanı yayınlanır belki ama en kötü ihtimalle Ocak 2015’de projeleri almaya başlayacağız. Vatandaşlar ne zaman hazırlıklara başlamalı derseniz; ben hemen, bugünden başlasınlar tavsiyesinde bulunurum. Çünkü bu uzun soluklu bir iş. Özellikle bir inşaat söz konusuysa inşaat ruhsatları, diğer izinlerinde alınması, diğer belgelerin düzenlenmesi derken ister istemez en az altı ay gibi bir süreç geçiyor.   Önceki dönem Proje kabullerinde yoğun bir şekilde tavuk hane ve ahır projeleri kabul ettiniz. 13.çağrı döneminde bu projeler desteklenmeye devam edecek mi? Büyük olasılıkla 13’ncü çağrı döneminde hayvancılık projelerini; tavukçuluk, beyaz-kırmızı et üretimi ile ilgili projeleri destekleyememe ihtimalimiz var. Bunun sebebi de İPARD’ın hayvancılıkla ilgili kalemindeki bütçesinin azalmasından kaynaklanıyor. Ama 2015 yılının 6.ayından sonra İPARD 2 projesi ile yine Hayvancılık ile ilgili projeleri desteklemeye devam edeceğiz.   Tıbbi Aromatik Bitki Yetiştiriciliği sektöründe yoğun proje başvurusu oldu demiştiniz. Bu projelere traktör destekleri verdiniz. Önümüzdeki proje kabul döneminde traktör desteği devam edecek mi? Traktör ve ekipman desteğimize ait bütçe de bitti. Aslında biz daha çok bu alanda ilimizde proje bekliyorduk ama halkımızda şöyle bir algı var; “Birileri yapsın da göreyim, gerçekleşecek mi, gerçek mi” derken bu şansı kaybettiler. Türkiye’de traktör ve ekipman alımına verilen desteklere büyük talep oldu. 42 ilden gelen talepler o kadar yoğun oldu ki 11.çağrı döneminde bütçe bitti. Projelerin ne kadarını destekliyorsunuz? Desteklerin geri ödemesi var mı? Özellikle hayvancılıkta yüzde 60-65’e kadar çıkılabiliyor; burada yatırımcının 40 yaşının altında olması yüzde 55’e çıkartıyor, eğer yatırım dağlık alanda ise yüzde 65 oranında bir destek alabiliyorsunuz. Diğer bütün sektörlerde yüzde 50 destekleme yapıyoruz. Ama burada yüzde 50’yi hesaplarken KDV hariç hesaplamalısınız. KDV’den muafsınız, vergi ödemiyorsunuz. Faydalanıcılarımız burada sadece tedarikçi veya hizmet aldıkları kişilerle karşılıklı düzenledikleri sözleşmeden damga vergisi ödüyorlar, bunun dışında hiçbir şekilde vergi ödemiyorlar. Hibe desteklerimizin geri ödemesi yok. Kurum olarak yatırımları 5 yıl boyunca gözlemliyoruz. Amaç burada sürdürülebilir, kırsal alanda yaşayan insanlarımızın refah düzeylerini, kazançlarını artırıcı bu tür projelerin var olmasını istiyoruz ki; şehirde yaşayan vatandaşlar aralarında olan ekonomik uçurum kapansın. Çiftçilerimiz mutlu olsun, refah içerisinde kaliteli ürünler yetiştirsinler.   Proje sahipleri destekleri ne kadar bir süre içerisinde ve ne şekilde alıyorlar? Yaklaşık 2 ay inceleme ve onaylama süreci, ardından sözleşme dönemi var. İnceleme sürecinin ardından merkezden de onay çıkarsa 3 ay içersinde sözleşme imzalıyoruz. Arkasından yatırım süreci başlıyor; bu yatırım süreci de yapılacak yatırıma göre değişiyor. En az 5 ay olmak üzere en çok 24 ay kadar bir süre veriyoruz. Diyelim ki 5 ay yatırım süreci var; 3 ayda inceleme süreci, toplamda 8 ayda bu süreç bitmiş oluyor. Yatırımı yaptıktan sonra bize ödeme talebinde bulunuyorlar. Biz mümkün olduğunca kısa sürede ödemeyi gerçekleştirmeye çalışıyoruz.   TKDK’nın hibe desteğinde bulunduğu projelere bankaların yaklaşımları nasıl? Proje sahipleri banka kredisi kullanabiliyorlar mı? İlimiz genelinde konuşursak ilk çağrılarda bankalarımız henüz bizi anlamış değillerdir. Fakat son iki çağrı döneminde bankalarımız da bu konuya özen göstermeye başladılar. Kredilendirme, pazarlama bölümlerinde çalışan arkadaşlarla sürekli iletişim halindeyiz. Kendilerine de eğitimler de verdik. Onlarda sahaya çıkıp proje sahipleri ile görüşüp kredilendirme çalışması yürütüyorlar. Kurumumuzun protokolleri var ne tür kredilendirme yapılabileceğine dair. Projeleri 5 yıllık bir takip sürecimiz olduğu için Daimi Mürtein olarak bazı önlemler alıyoruz. Bankalarda bu kredilendirme için mesela ipoteği sözleşmelerden sonra uygulayabiliyorlar. Protokoller gereği yatırımlar üzerinde ipotek olmasını istemiyoruz; bizimle sözleşme imzaladıktan sonra ipotek kullanılabiliyor. Hibe desteği verdiğimiz projelerin yüzde 80’ninde bu şekilde ipotekli kredi kullandırıldı.   TKDK İl Koordinatörü olmasaydınız ve bu hibe desteğinden yararlanmak isteseydiniz nasıl bir proje hazırlardınız? Kırsal Turizm alanında bir proje hazırlardım; içerisinde konaklama tesisi olmasa da içinde yeme-içme tesisi olan bir Aqua Park düşünürdüm, Çanakkale’nin buna ihtiyacı var diye düşünüyorum. Bunun dışında tarihi ve coğrafi olarak birçok güzel bölge var ilimizde orada da kırsal turizm düşünürdüm. Çanakkale Savaşlarının 100.Yıldönümü geldi; önümüzdeki yıllarda turist sayısında ciddi artışlar yaşayacağımıza inanıyorum. Bunun içinde önce yatırım için en uygun yeri seçerdim. Çünkü projelerde inşaat söz konusu ise o alanlarda yapı ruhsatı verilebilir mi buna bakmak lazım. Hayal ettiğim şeylerin yapabilmek için projemi teknik ve mimari çizimler konusunda uzman kişilere anlatır ve onlardan yardım alırdım. Arkasından da finans kaynağını oluşturmak için ne kadar öz sermayem var? Ne kadar krediye ihtiyacım var? Bunları tespit eder yola öyle çıkardım. TKDK her proje sahibine ücretsiz yardım hizmeti verdiği için kırsal turizm alanında yatırım yapardım. Son olarak proje başvurusunda bulunacak vatandaşlara hangi tavsiyelerde bulunmak istersiniz? Kurumsal olarak ben şunu söyleyebilirim; bugüne kadar akıllarında olan ya da ben bu işi yapmalıyım dedikleri projeleri hakkında muhakkak gelip bizimle iletişime geçsinler. Gelsinler bir çayımızı içsinler; düşüncelerinin değişeceğine inanıyoruz. Bu fırsat gerçekten de bulunmayacak bir fırsat. Karşılıksız olarak bugün babanızın oğlu bile yapacağınız yatırımın yüzde 50’sini karşılıksız olarak çıkartıp size vermez. Vatandaşlarımıza tavsiyem; muhakkak suretle şu an faaliyet gösterdikleri konuda olsun ‘Ben şu konuda yatırım yaparsam geleceğimi ya da kazancımı daha iyi koşullara taşırım” dedikleri projelerde gelip bize başvuruda bulunsunlar. Birlikte proje yapalım, proje yapmalarına yardımcı olalım. Bu şekilde hem yöremize, hem de vatandaşlarımıza katkıda bulunalım.