Geleceğin Türkiye'sini Bugünden Yaşayan Kent: Çanakkale

TÜİK ve çeşitli araştırma kurumlarının verilerine dayanan sosyolojik analiz, Çanakkale’nin aile yapısı, yaşlı nüfus, eğitim seviyesi ve yaşam kalitesiyle Türkiye’nin önümüzdeki 20-30 yıl sonra ulaşacağı toplumsal modelin adeta bir fragmanı olduğunu ortaya koyuyor!

Türkiye'de tek kişilik hanelerin oranı 11 yılda yüzde 20,5'e yükseldi. Kamuoyundaki "gençler yalnızlaşıyor" algısının aksine, yalnız yaşayan 5,5 milyon hanenin beşte birini eşini kaybetmiş 65 yaş üstü kadınlar oluşturuyor. TÜİK ve çeşitli araştırma kurumlarının verilerine dayanan sosyolojik analiz, Çanakkale’nin aile yapısı, yaşlı nüfus, eğitim seviyesi ve yaşam kalitesiyle Türkiye’nin önümüzdeki 20-30 yıl sonra ulaşacağı toplumsal modelin adeta bir fragmanı olduğunu ortaya koyuyor!   Türkiye’nin hanehalkı yapısında son yıllarda yaşanan sosyolojik dönüşüm, resmi verilerle bir kez daha gözler önüne serildi. 2014 yılında yüzde 13,9 olan tek kişilik hane oranı, 11 yıllık periyotta yüzde 20,5’e yükseldi. TÜİK verilerine göre Türkiye genelinde tek başına yaşayanların oluşturduğu hane sayısı 5 milyon 523 bin 321’e ulaştı. Bu veriler haneleri temel alırken, tek başına yaşayan bireyler toplam ülke nüfusunun yaklaşık yüzde 6’sını temsil ediyor.   ÇEKİRDEK VE GENİŞ AİLE ERİYOR, TEK EBEVEYNLİ HANELER YÜKSELDİ Aynı dönem içerisinde geleneksel hanehalkı kompozisyonunda da ciddi kaymalar yaşandı. Eş ve çocuklardan oluşan çekirdek ailelerin payı yüzde 45,7’den yüzde 37,5’e geriledi. Büyükanne ve büyükbabaların da yer aldığı geniş aileler yüzde 16,6’dan yüzde 13,5’e indi. Boşanma oranlarındaki artışın etkisiyle yalnız anne veya babalı ailelerin oranı yüzde 7,6’dan yüzde 11,3’e çıktı. Ortaya çıkan bu tablo, Türkiye’de çekirdek ve geniş aile modelinin gerilediğini, en hızlı büyüyen hane türünün ise tek kişilik haneler olduğunu kanıtladı.   YANILSAMA ÇÖKTÜ: YALNIZ YAŞAYANLAR GENÇLER DEĞİL! Kamuoyunda yalnız yaşama pratiği ağırlıklı olarak gençlerin bireyselleşmesi ve tek yaşama tercihi üzerinden tartışılsa da, yaş ve medeni durum verileri bambaşka bir gerçeğe işaret ediyor. Yalnız yaşayanlar arasında en büyük grubu eşini kaybetmiş 65 yaş üstü kadınlar oluşturuyor. Bu grup, tüm tek kişilik hanelerin beşte birini kapsıyor. Doğuşta beklenen yaşam süresinin erkeklerde 75,9 yıl, kadınlarda ise 81,1 yıl olması bu tablonun ana sebebi.   55 yaşına kadar tek başına yaşayan erkek sayısı kadınlardan fazlayken; bu yaştan sonra tablo tam tersine dönüyor ve yaş ilerledikçe kadın yalnızlığı belirginleşiyor. 30 yaş altı gençlerin tek kişilik haneler içindeki toplam payı sadece yüzde 17 seviyesinde kalıyor.   OECD TABLOSUNDA TÜRKİYE SONDAN 3. SIRADA Son 10 yıldaki keskin artışa rağmen Türkiye, uluslararası kıyaslamalarda halen alt sıralarda bulunuyor. OECD verilerine göre Finlandiya, Almanya ve Norveç gibi ülkelerde tek kişilik hane oranı yüzde 40’ın üzerinde seyrederken, AB ve OECD ortalaması üçte bir (yüzde 33) düzeyinde bulunuyor.   Türkiye ise yüzde 20,5’lik oranıyla OECD ülkeleri arasında yalnızca Kosta Rika ve Meksika’yı geride bırakarak sondan 3. sırada yer alıyor. Bu durumun arkasında iki temel etken yatıyor: Gençlerin ebeveyn evinden geç ayrılması ve yaşlıların halen yüzde 37,9 oranında en az bir çocuğuyla aynı adreste ikamet etmesi.   GELECEKTE SAĞLIK VE BAKIM HİZMETLERİ BELİRLEYİCİ OLACAK Yükselen evlilik yaşı, artan boşanmalar ve güçlenen bireyselleşme tek başına yaşam pratiğini artırsa da, nüfus yaşlandıkça yalnız yaşayan yaşlı nüfusun yükü daha da ağırlaşacak. Uzmanlar, önümüzdeki yıllarda yaşlanan ve yalnızlaşan bu nüfus yapısının, ülkenin bakım ve sağlık hizmetleri kapasitesini doğrudan şekillendirecek ana başlık olacağını vurguluyor.   ÇANAKKALE SOSYOLOJİSİNDE DİKKAT ÇEKEN İSTATİSTİKLER Türkiye geneline yönelik sosyolojik ve demografik incelemeler, Çanakkale’nin hane yapısı ve kültürel dokusuyla diğer illerden radikal biçimde ayrıştığını gösteriyor. Ortalama 2,51 kişilik hanehalkı büyüklüğü ile Türkiye’nin en küçük aile yapılarından birine sahip olan kentte, geniş aile oranı yüzde 10,3 seviyesinde kaldı. Çanakkale bu oranla Ankara ile birlikte Türkiye'de geleneksel geniş aile modelinin en az görüldüğü kentlerin başında yer aldı.   ÇANAKKALE YAŞLI YALNIZLIĞINDA TÜRKİYE İKİNCİSİ, ÇOCUKSUZ HANELERDE LİDER Çanakkale il genelindeki toplam tek kişilik hane sayısı ise 56 bin 523 olarak kayıtlara geçti. Kentte en az bir yaşlı fert barındıran 74 bin 400 hanenin 25 bin 345’inde yaşlı vatandaşlar tamamen tek başlarına yaşıyor. Yaşlı haneleri içinde tek başına yaşayanların oranının yüzde 34,1’e ulaştığı Çanakkale, yaşlı yalnızlığında Türkiye ikinci si konumunda. Yalnız yaşayan yaşlı nüfusun yüzde 72,1’ini kadınlar oluşturuyor.   TÜRKİYE’DE ÇOCUK NÜFUSUNUN EN DÜŞÜK 10 İLDEN BİRİ ÇANAKKALE! Öte yandan, 573 bin 976 olan Çanakkale nüfusunun sadece 103 bin 170’ini (yüzde 18) çocuklar oluşturuyor. Kentteki hanelerin yüzde 69,6’sında hiç çocuk bulunmazken, Çanakkale Türkiye’de çocuk nüfusu oranının en düşük olduğu ilk 10 şehir arasında yer alıyor.   Buna karşın şehir, TÜİK ve Dünya Bankası Beşeri Sermaye Endeksi verilerine göre; yüksek eğitim, güvenlik ve yaşam kalitesi kriterleriyle "Türkiye’de çocuk büyütmek için en uygun 1. şehir" unvanını elinde tutuyor.!   AKRABA EVLİLİĞİ SIFIRLANMA NOKTASINDA Modern kent kültürüyle öne çıkan kentte akraba evliliği pratikleri neredeyse tamamen silindi. Yılda gerçekleşen 3 bin 424 resmi evliliğin sadece 18’i (yüzde 0,5) akraba evliliği olarak kaydedildi. Bu veriyle Çanakkale, Edirne ve Kütahya’nın ardından akraba evliliğinin en az yapıldığı Türkiye üçüncüsü il oldu.   "GEÇ EVLİLİK VE UZUN YILLAR SONRA BOŞANMA" MODELİ Çanakkale’de ortalama ilk evlenme yaşı erkeklerde 30,2, kadınlarda ise 27,8 seviyesinde seyrediyor. Geç gerçekleşen evliliklere rağmen kentin kaba boşanma hızı binde 2,65 ile Türkiye ortalamasının (binde 2,26) oldukça üzerinde kalıyor!   Yıllık 3 bin 424 evliliğe karşılık 1.524 boşanmanın yaşandığı kentte, boşanmaların en yoğun görüldüğü dönemin 16 yıl ve üzeri evlilikler olması dikkat çekti. Yalnız anne veya babanın çocuklarıyla yaşadığı tek ebeveynli hane sayısı ise 20 bin 200’e ulaştı.   YÜKSEK EĞİTİM KALİTESİ VE KADIN EĞİTİMİ ÇANAKKALE’Yİ ZİRVEYE TAŞIYOR! Çanakkale’nin istatistiksel tablosunun arkasında yüksek eğitim kalitesi yatıyor. Çanakkale’de okur-yazarlık oranlarına bakıldığında; 6 yaş üzeri nüfusta yüzde 99’luk oranla Türkiye birincisi olduğu görülüyor! Çanakkale’de yaşayan kadınların okur-yazarlık oranlarındaki başarıları ile Çanakkale’yi Türkiye birinciliğine taşıyor! Eğitim Süresi istatistiklerinde ise; 25 yaş üzeri ortalama 9,3 yıl eğitim süresiyle Çanakkale, Ankara’nın ardından Türkiye ikincisi konumunda bulunuyor.   Uzmanlar, yüksek eğitim seviyesinin kadınların ekonomik bağımsızlığını sağladığını, mutsuz evliliklerin sürdürülme zorunluluğunu ortadan kaldırarak boşanma oranlarını etkilediğini; aynı zamanda kariyer odaklı yaşam sebebiyle evlilik ve çocuk yapma yaşını ertelettiğini belirtiyor.   REFAH ŞEHRİ, YAŞANABİLİR KENT, ÜNİVERSİTE KENTİYİZ AMA KALPTEN ÖLÜYORUZ! TÜİK araştırmalarında Türkiye’nin en yaşanabilir 5’ncii şehri, ÜNİAR raporunda A+ ile en öğrenci dostu 5’nci kenti seçilen ve gece sokakta güven hissinin yüzde 80'in üzerinde olduğu Çanakkale'de ilginç bir sağlık verisi öne çıkıyor.   Kentteki ölümlerin yüzde 47,7’si dolaşım sistemi hastalıklarından (kalp ve damar rahatsızlıkları) kaynaklanıyor ve kent bu oranla Türkiye 1’ncisi durumunda. Tıp çevreleri bu durumu bir sağlık krizi olarak değil; kentin emekliler tarafından yoğun tercih edilmesi, yaşlı nüfus oranının yüksekliği ve yaşlılığa bağlı doğal ölümlerin birincil anatomi kaydı olmasıyla birlikte son 15 yılda artan termik santral ve metalik madencilik faaliyetlerine bağlıyorlar.