Kimler, Hangi Partiden Aday Oldular? Kaç Oy Aldılar? Nasıl Kazandılar?

31 Mart Yerel seçimlerine sayılı günler kala Tarihçi Doç.Dr. Mithat Atabay 3 Ocak 1870 yılından günümüze kadar geçen süreçte Çanakkale Belediye Başkanlığı seçimlerini yazdı.

Çanakkale Belediyesi 3 Ocak 1870 tarihinde kurulmuş olup, ilk belediye başkanı Salim Efendi’dir. Belediye ilk kurulduğu zaman bir daire gibi görev yapmaktaydı. Çanakkale’nin 19.yüzyılın sonu ve 20.yüzyılın ilk çeyreği arasında yaşadığı tarihsel olaylar göz önünde bulundurulduğunda belediye dairesi de zaman zaman işlevsiz hale geldi. Çanakkale en karmaşık dönemini ise işgal yıllarında yaşadı. Cumhuriyetin ilanıyla birlikte biriken sorunlar karşısında göreve tayin edilen belediye başkanlarının görev sıraları çok kısa sürdü.   Çanakkale Belediyesi yönetim açısından 1925’ten itibaren istikrara kavuştu ve şehrin yeniden imarına başlandı. Bu dönemde Osmanlı’dan Cumhuriyete intikal etmiş olan seçim sistemi devam etti. Seçmenler, Belediye Meclisi üyelerini seçmekte ve Belediye Meclisi de kendi içerisinden Belediye Başkanını seçerek İçişleri Bakanlığı’na seçim bildirilmekte ve İçişleri Bakanı, Başbakan ve Cumhurbaşkanının onayını içeren üçlü kararname ile belediye başkanı ataması yapılmaktaydı. Bu usul 1963 yılına kadar devam etti ve seçim kanununda yapılan düzenleme sonucu ilk kez 17 Kasım 1963 tarihinde yapılacak olan yerel yönetim seçimlerinde halkın direkt belediye başkan adaylarına oy vermesi sağlandı.   Bu yöntemle Türkiye’de ilk kez 17 Kasım 1963 Pazar günü yapılan yerel seçimlerde Adalet Partisi birinci parti oldu. 41 ilde belediye başkanlığını kazandı. Cumhuriyet Halk Partisi 24 ilde belediye başkanlığı elde edebildi.   Çanakkale’de 17 Kasım 1963 günü yapılan seçimlere katılım % 75 old ve seçim sonucunda Bayramiç ve Bozcaada haricinde bütün ilçelerdeki belediye başkanlıklarını Adalet Partisi adayları kazandı. Belediye Encümeni ve muhtar seçimlerinde de Adalet Partisi çok fazla fark yaptı.   Çanakkale şehir merkezinde AP’den Sadi Fenercigil 2842 oy, il genel meclisinde 2655 oy, CHP’den İzzet Melih Dilmaç 1966 oy ve il genel meclisinde 1920 oy aldılar ve Belediye Başkanlığını Sadi Fenercigil, İl Daimi Encümen üyeliğini AP’den Süreyya Okan ve CHP’den Hüseyin Ersavaş kazandı.   17 Kasım 1963’te Çanakkale’de yapılan Belediye Başkanlığı seçimini Adalet Partisi adayı Sadi Fenercigil ve CHP adayı İzzet Melih Dilmaç’ın aldıkları oylar şöyledir:   17 Kasım 1963’te Çanakkale’de yapılan Belediye Başkanlığı Seçimi Parti Aday Aldığı Oy Oranı % AP Sadi Fenercigil 2.842 59 CHP İzzet Melih Dilmaç 1.966 41 CKMP Aday göstermedi -   YTP Aday göstermedi -   Diğer   4.808 100   2 Haziran 1968’de hem yerel yönetimler hem ara seçimler hem de Senato üçte bir yenileme seçimleri yapılacaktı. 24 ilde 53 senatör, 5 ilde 5 milletvekili, bütün illerde 1578 il genel meclisi üyesi, 15.795 belediye meclisi, 1252 belediye başkanı ile köy, mahalle ve ihtiyar heyeti seçimleri gerçekleştirilecekti. Çanakkale, Senato üçte bir yenileme seçimleri grubundaki iller arasında değildi. O nedenle sadece yerel yönetim seçimleri gerçekleştirildi.   1968 yılındaki belediye seçimlerinde Çanakkale’deki seçmen sayısı 9.435 kişidir. Seçime katılım oranı % 60.81 olarak gerçekleşti. Oldukça fazla oy da geçersiz sayıldı. Adayların aldıkları oy sayısı ve yüzdelikleri şöyledir: 2 Haziran 1968’te Çanakkale’de Yapılan Belediye Başkanlığı Seçimi Parti Aday Aldığı Oy Oranı % CHP Reşat Tabak 1.332 31.89 AP Rıfkı Başaran 1.324 31.88 GP Mustafa İzzet Çetin 75 1.50 MP Aday göstermedi - - CKMP Aday göstermedi - - TIP Şerafettin Gökhan 61 1.38 Bağımsız Arif Erensoy 855 21.49 Bağımsız Salih Tanyel 281 6.01 Bağımsız Sait Çamer 250 5.85 TOPLAM   4.178 100.00   2 Haziran 1968 Pazar günü yapılan belediye başkanlığı seçimini CHP adayı Reşat Tabak sekiz oy farkla kazandı.   9 Aralık 1973 Pazar günü tüm Türkiye’de yerel yönetim seçimleri yapıldı. Çanakkale’de yapılan Belediye Başkanlığı seçimlerinde Cumhuriyet Halk Partisi halen görevde bulunan Reşat Tabak’ı aday gösterdi. Adalet Partisi ise Avukat Necdi Kumkaleli’yi  aday çıkarırken, bağımsız olarak da Zeki Arslan aday oldu[3]. Diğer partiler ise belediye başkanı adayı göstermediler.  Yapılan seçimde Reşat Tabak tekrar belediye başkanı oldu. 9 Aralık 1973’te Çanakkale’de Yapılan Belediye Başkanlığı Seçimi Parti Aday Aldığı Oy Oranı % CHP Reşat Tabak 5.034 51.25 AP Necdi Kumkaleli 3.428 45.00 Bağımsız Zeki Arslan 368 3.75 Diğer Partiler Aday göstermedi - -   11 Aralık 1977 tarihinde tüm Türkiye’de yerel yönetim seçimleri yapıldı. . Çanakkale’de belediye başkanlığını Cumhuriyet Halk Partisi, İl Genel Meclisi seçimlerini ise Adalet Partisi kazandı. Belediye Başkanı adayı Reşat Tabak 5.382 oyla oyların % 51.32’sini alırken Adalet Partisi adayı 4.972 oyla oyların % 47.41’ini alabildi. Milli Selamet Partisi’ne ise sadece 133 oy çıktı.   11 Aralık 1977’de Çanakkale’de Yapılan Belediye Başkanlığı Seçimi Parti Aday Aldığı Oy Oranı % CHP Reşat Tabak 5.382 51.32 AP Necdi Kumkaleli 4.972 47.41 MSP Zeki Arslan 133 1.27 Diğer Partiler Aday göstermedi - -   25 Mart 1984 tarihinde yapılan belediye seçimlerinde Çanakkale’deki seçmen sayısı 20.765’dir. Seçime katılma oranı  % 90.35 olarak gerçekleşti. Adayların partilere göre aldıkları oylar ve oranları şöyledir:   25 Mart 1984’te Çanakkale’de Yapılan Belediye Başkanlığı Seçimi Parti Aday Aldığı Oy Oranı % ANAP Orhan Uğur 5.126 28.33 DYP Arif Erensoy 4.666 25.78 BAĞIMSIZ Reşat Tabak 4.249 23.48 SODEP İzzet Melih Dilmaç 2.881 15.92 MDP Faruk Semizoğlu 1.175 6.49 Diğer   0 0.00   Çanakkale Belediye Başkanlığı seçimini ANAP’ın adayı Orhan Uğur kazandı.          26 Mart 1989 tarihinde yapılan yerel seçimlerde Çanakkale’deki seçmen sayısı 29.688’dir. Seçime katılma oranı  % 81.26 olarak gerçekleşti. Adayların partilere göre aldıkları oylar ve oranları şöyledir: 26 Mart 1989’da Çanakkale’de Yapılan Belediye Başkanlığı Seçimi   Parti Aday Aldığı Oy Oranı % SHP İsmail Özay 13.118 55.44 ANAP İsmet Muhtaroğlu 5.230 22.10 DYP Serdar Sayın 4.243 17.93 DSP Hüsamettin Dedeoğlu 351 1.48 RP - 342 1.45 MÇP - 276 1.17 IDP - 102 0.43 Diğer - 0 0.00   İsmail Özay, 24 Mart 1989 tarihinde yapılan yerel yönetim seçimlerinde Çanakkale Belediye Başkanı oldu.   27 Mart 1994 tarihinde yapılan yerel seçimlerde Çanakkale’deki seçmen sayısı 36.675’dir. Seçime katılma oranı  % 93.99 olarak gerçekleşti. Adayların partilere göre aldıkları oylar ve oranları şöyledir: 27 Mart 1994’te Çanakkale’de Yapılan Belediye Başkanlığı Seçimi Parti Aday Aldığı Oy Oranı % CHP İsmail Özay 9.943 30.20 ANAP Mümin Kahraman 7.173 21.79 DYP Orhan Uğur 5.559 16.89 SHP Tamer Balçık 4.094 12.44 MHP - 2.865 8.70 DSP - 1.914 5.81 RP Yalçın Öz 1.143 3.47 YDP - 91 0.28 SBP - 91 0.28 IP - 48 0.15   Seçimi CHP’nin adayı İsmail Özay ikinci kez kazandı.   18 Nisan 1999 tarihinde yapılan yerel seçimlerde Çanakkale’deki seçmen sayısı 46.014’dür. Seçime katılma oranı  % 86.61 olarak gerçekleşti. Adayların partilere göre aldıkları oylar ve oranları şöyledir: 18 Nisan 1999’da Çanakkale’de Yapılan Belediye Başkanlığı Seçimi   Parti Aday Aldığı Oy Oranı % CHP İsmail Özay 9.405 24.49 ANAP Nevzat Üzen 8.147 21.21 DSP Zerrin Tırman 7.543 19.64 MHP - 6.918 18.01 DYP İsmet Koyuncu 4.788 12.47 FP - 1.210 3.15 ÖDP - 192 0.50 BBP - 91 0.24 LDP - 68 0.18 YDP - 43 0.11   Seçimi CHP’nin adayı İsmail Özay üçüncü kez kazandı.   28 Mart 2004 tarihinde yapılan yerel seçimlerde Çanakkale’deki seçmen sayısı 54.036’dır. Seçime katılma oranı  % 68.36 olarak gerçekleşti. Adayların partilere göre aldıkları oylar ve oranları şöyledir: 28 Mart 2004’te Çanakkale’de Yapılan Belediye Başkanlığı Seçimi Parti Aday Aldığı Oy Oranı % CHP Ülgür Gökhan 16.033 44.81 AKP Murat Efe 13.483 37.68 DYP Bünyamin Nami Tonka 2.141 5.98 MHP Reşat Duran 1.506 4.21 GP Nihat Terzioğlu 1.153 3.22 DSP   410 1.15 ÖDP   289 0.81 ANAP Nail Babacan 248 0.69 YTP Esma Sapaz 177 0.49 SP   91 0.25 BBP   88 0.25 TKP   61 0.17 IP   52 0.15 BTP   48 0.13   Seçimi CHP’nin adayı Ülgür Gökhan kazandı.   29 Mart 2009 tarihinde yapılan yerel seçimlerde Çanakkale’deki seçmen sayısı 66.522’dir. Seçime katılma oranı  % 83.78 olarak gerçekleşti. Adayların partilere göre aldıkları oylar ve oranları şöyledir: 29 Mart 2009 Çanakkale Belediye Başkanlığı Seçimleri Partiler Başkan Adayı Aldığı Oy   Oy Oranı Cumhuriyet Halk Partisi Ülgür Gökhan 21.398 39.40 Adalet ve Kalkınma Partisi Murat Efe 17.889 32.90 Milliyetçi Hareket Partisi Rıdvan Uz 12.492 23.00 Demokratik Sol Parti Erol Sazcı 1.383 2.50 Demokratik Toplum Partisi Nihat Yalçın 386 0.70 Demokrat Parti İsmet Koyuncu 369 0.70 Saadet Partisi Şaban Sarı 233 0.40 Türkiye Komünist Partisi   130 0.20 Bağımsız Türkiye Partisi   70 0.10 Bağımsızlar   13 0.00 TOPLAM     100   Seçimi CHP’nin adayı Ülgür Gökhan kazandı.   30 Mart 2014 tarihinde yapılan yerel seçimlerde Çanakkale’deki seçmen sayısı 82.065’dir. Seçime katılma oranı  % 89.18 olarak gerçekleşti. Adayların partilere göre aldıkları oylar ve oranları şöyledir: 30 Mart 2014’te Yapılan Çanakkale belediye Başkanlığı Seçimleri Parti Aday Aldığı Oy Oranı % CHP Ülgür Gökhan 38.447 54.36 AKP Mehmet Daniş 25.382 35.89 MHP Halil Rüştü Akgün 5.199 7.35 HDP Şeyhmus Aslan 795 1.12 SP Şaban Sarı 294 0.42 BBP Ali Kolbaşı 247 0.35 DSP Turgut Manaz 142 0.20 BTP Emin Kurt 82 0.12 HAKPAR Celile Demir 62 0.09 HKP Ebru Fırat Dinç 55 0.08 LDP Hakan Doğru 23 0.03   Seçimi CHP’nin adayı Ülgür Gökhan kazandı.   Sonuç olarak halkın direkt belediye başkan adaylarına oy vererek yerel seçimlerin yapılmaya başlandığı 17 Kasım 1963 tarihinden günümüze kadar on bir defa yerel yönetim seçimleri gerçekleşti. Bu seçimlerden sadece bir tanesi erken yerel yönetim seçimleri şeklinde yapıldı. Bu da 11 Aralık 1977 tarihinde gerçekleşti. Diğer tüm yerel yönetim seçimleri beş yılda bir gerçekleştirildi.   1963 yılından günümüze kadar Çanakkale merkezde yapılan yerel yönetim seçimlerinde belediye başkanlığı seçimini 17 Kasım 1963 tarihinde Adalet Partisi adayı Sadi Fenercigil ve 25 Mart 1984 tarihinde Anavatan Partisi adayı Orhan Uğur kazandı. Diğer geriye kalan dokuz yerel yönetim seçimlerini Çanakkale merkezde sol partilerin adayları kazandılar. Merkez sağ partilerin seçimi kazandıkları dönemler ise askeri müdahalelerin hemen ertesinde yapılan yerel yönetim seçimleri olması dikkat çekicidir.   1963-2019 yılları arasında seçimle belediye başkanlarından Sadi Fenercigil bir dönem, Reşat Tabak üç dönem, Orhan Uğur bir dönem, İsmail Özay üç dönem ve Ülgür Gökhan da üç dönem belediye başkanlığı yaptılar. İsmail Özay hakkında açılan dava nedeniyle görevden geçici olarak alındığında onun yerine geçici olarak Hasan Suda 20 Mart-15 Ekim 1990 tarihleri arasında Belediye Meclisi’nin kararı ile belediye başkanlığı görevini üstlendi. Yine İsmail Özay’ın 8 Ağustos 2002 tarihinde milletvekilliği adaylığı için belediye başkanlığından istifa etmesi üzerine 13 Ağustos 2002 tarihinde Belediye Meclisi Ülgür Gökhan’ı belediye başkanı olarak seçti. Ülgür Gökhan 28 Mart 2004 yerel seçimlerinde aday oldu ve halkın oyları ile belediye başkanı seçildi.   Bu bağlamda Çanakkale’de belediye başkanı olarak en uzun süre görev yapan mevcut belediye başkanı Ülgür Gökhan olup, onu İsmail Özay, Reşat Tabak, Sadi Fenercigil ve Orhan Uğur izlemektedir.